Centrum Służby Życiu i Rodzinie

Zestawienie prac Pierwszego Synodu Diecezji Opolskiej (2002–2005)

1. Prace przygotowawcze

Przygotowania do Pierwszego Synodu Diecezji Opolskiej rozpoczęły się prawie rok przed oficjalnym otwarciem prac synodalnych. Stosunkowo dużo miejsca poświęcono przyszłemu Synodowi podczas trzech konferencji rejonowych dla duchowieństwa w 2001 r. (w Opolu, Nysie i Raciborzu). Na tle potrzeb diecezji opolskiej przedstawiono cele Synodu i obowiązujące obecnie przepisy prawa kanonicznego.
Zachętą do włączenia się, zwłaszcza modlitewnego, w prace przyszłego Synodu był List pasterski Biskupa Opolskiego na Wielki Post 2002 roku, w którym został również oficjalnie podany termin rozpoczęcia prac synodalnych, tj. Wtorek Wielkanocny 2 kwietnia 2002 r. W liście pasterskim Biskup nakreślił również główne cele Synodu.
Bezpośrednio przed otwarciem Synodu została odczytana we wszystkich parafiach specjalna Odezwa Biskupa Opolskiego, zapraszająca do katedry opolskiej na uroczystą Mszę św. rozpoczynającą prace synodalne.
19 marca 2002 r. został podpisany Dekret zwołujący Pierwszy Synod Diecezji Opolskiej, w którym Ks. Arcybiskup stwierdza, iż Synod ma być odpowiedzią na zachętę Ojca Świętego z Listu apostolskiego Novo millennio ineunte (nr 3). Oprócz wyznaczenia daty rozpoczęcia zostały wymienione grupy osoby, które weszły w skład członków Synodu na mocy samego prawa oraz z nominacji. W tym dniu został podpisany również Regulamin Prac Synodu oraz Dekret powołujący Komisję Główną i zapowiadający powołanie 12 komisji problemowych.

2. Rozpoczęcie Synodu i powołanie komisji problemowych

Pierwszy Synod Diecezji Opolskiej rozpoczęto uroczystą Mszą św. koncelebrowaną, odprawioną w katedrze opolskiej we Wtorek Wielkanocny dnia 2 kwietnia 2002 r. Po Mszy św. w auli Muzeum Diecezjalnego odbyła się pierwsza sesja plenarna Synodu. Zgodnie z dekretem zwołującym Synod, zostały wówczas nakreślone główne ramy czasowe i zakres prac synodalnych oraz zapoznano członków Synodu z Regulaminem. Zwięźle ujmuje to fragment dekretu zwołującego Synod: „Żywimy mocną nadzieję, że podjęte prace synodalne, które powinny zamknąć się w okresie trzech lat, pozwolą nam w oparciu o soborową i posoborową naukę Kościoła jasno określić lokalne prawo zwyczajowe, wypływające ze specyfiki duszpasterskiej naszej diecezji, a następnie odpowiedzieć na dzisiejsze problemy i potrzeby, a także podjąć odpowiednie postanowienia i nakreślić program na miarę wyzwań nowego tysiąclecia” (n. III).

3. Pierwszy rok prac synodalnych (2002/2003)

Rok ten roboczo został nazwany „Pierwszym etapem Synodu”. Jego głównym zadaniem było najpierw powołanie i ukonstytuowanie się 12 komisji problemowych, a następnie zredagowanie przez te komisje tekstów roboczych (okres od 2 IV 2002 do 22 IV 2003 r.).
W szczegółowym zestawieniu prace pierwszego etapu, oprócz sesji plenarnej na otwarcie Synodu (2 IV 2002), obejmowały: 1) cztery posiedzenia Komisji Głównej i Sekretariatu (18 VI, 20 XI 2002, 28 I, 8 IV 2003); 2) ukonstytuowanie i zaprzysiężenie 12 komisji synodalnych; 3) posiedzenia poszczególnych komisji (średnio po cztery posiedzenia); 4) wydanie dwóch numerów Biuletynu Synodu Diecezji Opolskiej (nr 1, 2002, ss. 44; nr 2, 2003, ss. 44); 5) opublikowanie trzech dokumentów roboczych: Liturgia i duszpasterstwo liturgiczne w parafii; Struktury administracyjno-duszpasterskie Diecezji opolskiej; Nowe wyzwania i możliwości duszpasterskie w parafii; 6) posiedzenie dekanalnych relatorów synodalnych (16 XII 2002 r.) i ogłoszenie specjalnego Zarządzenia dotyczącego zakresu ich obowiązków; 8) zebrania parafialnych zespołów synodalnych. W następnych Biuletynach ukazywały się kolejne dokumenty robocze komisji problemowych. Dokumenty wszystkich komisji zostały również wydane w specjalnej broszurze zatytułowanej W drodze do Emaus (Opole 2003, ss. 112), a także przygotowano kolorowy folder kolędowy (podobnie i w następnych latach).
Zgodnie z harmonogramem, w pierwszym roku trwania Synodu jego prace koncentrowały się przede wszystkim podczas roboczych posiedzeń poszczególnych komisji problemowych. Oznacza to, że aktywnie uczestniczyło w I etapie prac synodalnych blisko 260 członków komisji. W ciągu tego roku liczba wszystkich członków Synodu wynosiła 327 osób (w czasie trwania Synodu kilku członków zmarło).

4. Drugi rok prac synodalnych (2003/2004)

W drugim etapie Synodu (22 IV 2003 – 13 IV 2004) ciężar prac koncentrował się na dyskusjach nad tekstami roboczymi, przygotowanymi przez poszczególne komisje problemowe. Różne utworzyły się gremia robocze i różne były formy ich pracy. Nad problematyką synodalną dyskutowały i do Sekretariatu synodu nadsyłały wnioski głównie parafialne Zespoły Synodalne.
W drugim roku trwania Synodu odbyły się: 1) dla wszystkich członków Synodu trzy sesje plenarne (22 IV, 21 VI, 25 X 2003 r.); 2) dwa posiedzenia Komisji Głównej (6 VI i 13 XII 2003 r.); 3) ukonstytuowanie i posiedzenie synodalnych relatorów dekanalnych (5 VI 2003 r.); 4) posiedzenia komisji problemowych, na których rozpatrywano materiały spływające od parafialnych Zespołów Synodalnych; 5) przy dużym zaangażowaniu się Radia Diecezjalnego „Plus” przygotowano synodalną akcję roratnią (ok. 150 parafii); 6) wydano dwa kolejne numery Biuletynu Synodu Diecezji Opolskiej (nr 3, ss. 56, i nr 4, ss. 40).
Częstotliwość posiedzeń synodalnych komisji problemowych i zespołów parafialnych określał "Regulamin Synodu". Na szczeblu parafialnym i dekanalnym odpowiedzialnymi za kształt i jakość prac byli księża proboszczowie i dziekani oraz dekanalni relatorzy.
Problematyka synodalna była omawiana również w rejonach, a zwłaszcza podczas pielgrzymek do lokalnych sanktuariów.

5. Trzeci rok prac synodalnych (2004/2005)

Ostatni rok prac Synodu (III etap) rozpoczął się kolejną, V Sesją Plenarną. Miała ona inny, bardziej roboczy charakter. We Wtorek Wielkanocny (13 IV 2004) po Mszy św. w kościele seminaryjno-akademickim członkowie Synodu podzielili się na 12 grup roboczych, w których dyskutowano problematykę dokumentów roboczych Synodu (w wyznaczonych salach Wydziału Teologicznego), a po krótkiej przerwie na posiłek miało miejsce podsumowanie obrad w auli nad kościołem, gdzie przewodniczący poszczególnych komisji problemowych przedstawili rezultaty dyskusji w grupach.
Pod koniec 2004 r. wydano kolejny numer Biuletynu Synodu Diecezji Opolskiej, w którym zamieszczono materiały homiletyczno-katechetyczne na temat Synodu (nr 5, 2004, ss. 55).
Posiedzenia Komisji Głównej Synodu odbyły się 23 X, 13 XII 2004 r. oraz 22 I i 26 II 2005 r. Dwa ostatnie posiedzenia zatwierdziły I i II część projektu statutów synodalnych. Poszczególne części wysłano wszystkim członkom Synodu przed głosowaniami. Głosowanie członków Synodu nad I częścią Statutów odbyło się podczas Sesji Plenarnej w dniu 12 lutego, a nad II częścią w dniu 12 marca br.

6. Zakończenie Synodu Diecezjalnego

Pierwszy Synod Diecezji Opolskiej został zakończony we Wtorek Wielkanocny dnia 29 marca 2005 r. uroczystą Mszą św. dziękczynną w katedrze opolskiej. Po Mszy św. w auli Muzeum Diecezjalnego miało miejsce podpisanie przez Ks. Abpa Alfonsa Nossola dekretu zatwierdzającego statuty synodalne wraz z anek-sami. Sekretarz generalny przypomniał najważniejsze etapy prac synodalnych. Ogłoszono także vacatio legis Statutów – do 28 czerwca 2005 r.
Na pamiątkę udziału w pracach synodalnych wszyscy członkowie Synodu otrzymali od Ks. Arcybiskupa reprodukcję obrazu Droga do Emaus szwajcarskiego malarza Roberta Zünda (XIX w.), natomiast po jednym egzemplarzu Statutów otrzymali oni po ich wydaniu drukiem.

Opr. ks. prof. dr hab. H.J. Sobeczko
Sekretarz Generalny Synodu

Rozdział XI

Postanowienia końcowe

 

404. Uchwały Pierwszego Synodu Diecezji Opolskiej, zatwierdzone we wtorek wielkanocny w dniu 29 marca 2005 r., wchodzą w życie z dniem 28 czerwca 2005 r., w 33. rocznicę kanonicznego erygowania diecezji opolskiej.

405. Uchwały synodalne obowiązują cały Lud Boży diecezji opolskiej.

406. Treść statutów synodalnych należy interpretować w kontekście Kodeksu Prawa Kanonicznego, postanowień Konferencji Episkopatu Polski i innych obowiązujących przepisów kościelnych.

407. Prawo autentycznej interpretacji uchwał synodalnych należy do Biskupa Opolskiego.

408. Wszystkie dotychczasowe normy prawa partykularnego, a także istniejące w diecezji zwyczaje sprzeczne z niniejszymi uchwałami, tracą moc obowiązującą.

409. Do końca roku 2005 Biskup Opolski mianuje osoby do nowo powołanych przez statuty gremiów i urzędów.

410. Nowe przepisy prawne wprowadzane w diecezji po wejściu w życie uchwał synodalnych będą ogłaszane w urzędowym piśmie: „Wiadomości Urzędowe Diecezji Opolskiej”.

411. Statuty Pierwszego Synodu Diecezji Opolskiej powinny być przechowywane w kancelarii parafialnej oraz znajdować się w prywatnej bibliotece każdego kapłana diecezji opolskiej.

Rozdział IX

Działalność charytatywna w parafii

 

376. Tajemnica Bożego miłosierdzia stanowi źródło i cel posługi charytatywnej Kościoła (Ef 2,4). Z niej czerpie natchnienie miłość Kościoła względem maluczkich. Ona staje się inspiracją dla miłujących nawet nieprzyjaciół (Łk 6,35).
 Pierwsza gmina chrześcijańska w Jerozolimie stanowiła wspólnotę wiary, kultu Bożego i braterskiej miłości (Dz 2,44-47). Istnieje dzisiaj pilna potrzeba przywrócenia pierwotnej bliskości trzech żywotnych funkcji wspólnoty chrześcijańskiej: liturgii, martyrii i diakonii. Te trzy posłannictwa od samego początku tworzą w Kościele nierozłączną jedność. Wypływają z tego samego źródła i nie mogą istnieć bez siebie. Ilustrują misję Kościoła wszystkich czasów. Kościół, który chciałby tylko głosić słowo Boże i sprawować sakramenty, nie byłby w pełni Kościołem Chrystusowym (DK 4-6).
Sobór Watykański II uczy, że Kościół, ciesząc się z podejmowanych przez innych przedsięwzięć, zatrzymuje dla siebie dzieła miłości jako swój obowiązek i niezbywalne prawo (DA 8). Działalność charytatywna Kościoła powinna ogarniać swoim zasięgiem wszystkich bez wyjątku ludzi i wszystkie ich potrzeby. „Gdziekolwiek znajdują się ludzie, którym brak pokarmu i napoju, ubrania, mieszkania, lekarstw, pracy, oświaty, środków do prowadzenia życia godnego człowieka, dręczeni przeciwnościami i chorobami, doświadczający wygnania czy więzienia, tam miłość chrześcijańska winna ich szukać i znajdywać, troskliwie pocieszać i wspierać” (DA 8). „(...) w ubogich i cierpiących Kościół odnajduje wizerunek swego ubogiego i cierpiącego Zbawiciela” (KK 8).
377. Synod uznaje głęboką potrzebę ożywienia posługi charytatywnej i przywrócenia jej należnego miejsca w działalności duszpasterskiej Kościoła opolskiego. Potrzeba ta wypływa zarówno ze stałej i bogatej tradycji Kościoła, jak i nowych możliwości prowadzenia pracy charytatywnej po 1989 r.
Oprócz pozytywnych zmian, pojawiły się również nowe zjawiska: bezradności, bezrobocia, jaskrawych niesprawiedliwości i krzywd społecznych. U wielu ludzi doświadczenia te nie są wynikiem ich wolnego wyboru czy popełnionych błędów, lecz narzuconego ciągu ostatnich wydarzeń. Spośród przeżywających trudności na szczególną pomoc zasługują: dzieci, młodzież i starsi; chorzy i niepełnosprawni; bezrobotni i bezdomni; rodziny wielodzietne i samotnie wychowujący potomstwo.
Gwałtowny rozwój idei wolontariatu i instytucji użyteczności publicznej, skupiający ludzi o różnym profilu światopoglądowym, skłania do określenia specyfiki posługi charytatywnej Kościoła i tożsamości kościelnych instytucji dobroczynnych. Synod pragnie wskazać istotne aspekty zaangażowania charytatywnego, które czerpie inspirację z Ewangelii Chrystusa.
Radością napawa fakt, że większość wspólnot parafialnych stara się zaradzać różnym formom ubóstwa. Istnieje jednak sporo parafii, które powinny podjąć konkretny program duszpasterskiej posługi miłosierdzia. Ramy tego programu wyznacza „wyobraźnia miłosierdzia”, której przejawem jest zdolność bycia bliźnim dla potrzebującego (Novo millenio ineunte, 50).

378. Synod postanawia, aby na terenie diecezji opolskiej w każdej parafii była dobrze zorganizowana posługa charytatywna. Zgodnie z Instrukcją Episkopatu Polski o pracy charytatywnej w parafiach, obowiązek świadczenia miłosierdzia na sposób wspólnotowy i w formie zorganizowanej spoczywa na proboszczu i wiernych, i powinien być realizowany na terenie parafii przede wszystkim przez parafialny zespół Caritas. Obowiązkową w każdej parafii działalność parafialnego zespołu Caritas określa statut.

379. Żywy przykład i wezwanie do tworzenia parafialnych zespołów Caritas diecezja odnajduje w powołaniu przez apostołów współpracowników do rozdawania jałmużny (Dz 6,3). Instytucja Siedmiu, zwanych później diakonami, była pierwszą w dziejach Kościoła organizacją charytatywną. Tworzący ją ludzie winni byli cieszyć się dobrą sławą, pełnią Ducha Świętego i mądrością. Dobre imię, nieskazitelna reputacja diakonów miała gwarantować sprawiedliwy podział dóbr kościelnych. Przymioty te winny i dzisiaj wyróżniać osoby zaproszone do pracy w parafialnych zespołach Caritas.

380. Dla usprawnienia posługi charytatywnej Synod zachęca do powołania stałych diakonów w naszej diecezji. Potrzeba ta zachodzi w związku z możliwością powierzenia im w Kościele troski o biednych i dzieła miłosierdzia. Przywrócenie tego stopnia posługi w praktyce pomogłoby zdynamizować działalność charytatywną i upodobnić wspólnoty chrześcijańskie do wspólnot z czasów apostolskich i urzeczywistnić pełny obraz hierarchicznej struktury Kościoła, składającego się z biskupów, prezbiterów i diakonów.

381. Za zadanie wielkiej wagi Synod uważa również pozyskanie dzieci i młodzieży do aktywnego udziału w posłudze miłosierdzia. „Niech młodzi (…) coraz bardziej wzrastają w miłości, wychowani do ofiarnego życia, do gotowości, by służyć innym, przede wszystkim ubogim i chorym (…). W ten sposób zrozumieją, że życie jest «piękne», kiedy staje się darem na wzór Jezusa” (Pastores gregis, 53).
Godną polecenia dla dzieci i młodzieży jest działalność Szkolnych Kół Caritas, które posiadają własny regulamin.
382. Niektóre formy działalności charytatywnej w diecezji i w parafii wymagają wykwalifikowanych pracowników etatowych i dużych nakładów finansowych. Dotyczy to zwłaszcza licznych Stacji Opieki Caritas, gabinetów i ośrodków rehabilitacyjnych, hospicjów oraz wodoleczniczego ośrodka Sebastianeum Silesiacum w Kamieniu Śląskim. Synod zaleca, aby tej działalności towarzyszyła szczególna troska pastoralna i stała refleksja nad zasadami, które nią kierują, nad jej misją w Kościele oraz nad wizją wiary, która powinna ją ożywiać.

383. Synod sprzeciwia się działalności charytatywnej Kościoła opartej głównie na kryteriach ekonomicznych. Próby urynkowienia diakonii Kościoła spowodowałyby groźbę jej zsekularyzowania i dehumanizacji. Caritas Kościoła nie jest przedsięwzięciem komercyjnym ani działalnością gospodarczą. Jest świadectwem chrześcijańskiego życia, jest głoszeniem Ewangelii i uobecnianiem miłosierdzia Bożego.
Jednak Synod uznaje, że działalność charytatywna Kościoła, zwłaszcza systematyczna i strukturalna, wymaga zaplecza finansowego i materialnego. Kościelne jednostki organizacyjne, wykonujące działalność społecznie użyteczną, mają prawo otrzymywać środki finansowe w ramach zawartych umów. Współpraca z organami administracji publicznej i innymi partnerami winna się rozwijać, jednak z zachowaniem przez kościelne placówki właściwej sobie tożsamości i autonomii. W sposób szczególny Synod zaleca dalszy rozwój i ciągłe usprawnianie działalności licznych w diecezji Stacji Opieki Caritas.

384. W tym samym duchu, z zachowaniem chrześcijańskiego umiaru, należy postępować wobec grona ofiarodawców i sponsorów. Oprócz już wypracowanych sposobów pozyskiwania środków na działalność charytatywną, odpowiednią rangę można przywrócić okresowym zbiórkom po domach, prowadzonym przez wolontariuszy parafialnych zespołów Caritas. Zbiórki wymagają starannego i roztropnego przygotowania.

385. Synod jest ponadto przekonany, że dzieła miłosierdzia, bardziej od zaplecza finansowego i pomocy sponsorów, potrzebują ducha modlitwy. Modlitwa wstawiennicza Kościoła, a zwłaszcza świadectwo cierpienia jego członków, stanowi szczególną formę posługi miłosierdzia. „Prosimy Was wszystkich, którzy cierpicie, abyście nas wspierali. Właśnie Was, którzy jesteście słabsi, prosimy, abyście stawali się źródłem mocy dla Kościoła i dla ludzkości. W straszliwym zmaganiu się pomiędzy siłami dobra i zła, którego widownią jest nasz współczesny świat, niech przeważy Wasze cierpienie w jedności z Krzyżem Chrystusa” (Salvifici doloris, 31).

386. Posługa charytatywna Kościoła, realizowana zarówno przez pojedynczych wiernych, jak i na sposób wspólnotowy, zakorzeniona w słowie Bożym i liturgii, a zwłaszcza w Eucharystii, pozostaje wciąż aktualnym i niezbędnym sposobem głoszenia i uobecniania miłosierdzia Bożego we współczesnym świecie. Wyrazem integralnie pojętego duszpasterstwa, obejmującego troskę o zdrowie duszy i ciała, stanowią liczne inicjatywy charytatywne realizowane w diecezji.

 

Rozdział X

Dobra doczesne w służbie kościoła

 

387. Sobór Watykański II uczy, że dobrami kościelnymi należy tak zarządzać, aby mogły być zrealizowane najważniejsze cele, które Kościół z nimi wiąże: godne sprawowanie kultu, odpowiednie utrzymanie duchowieństwa oraz wypełnienie dzieł związanych z apostolstwem i działalnością charytatywną (por. DB 6; DP 17).
Cel posługi Kościoła jest nadprzyrodzony i polega na prowadzeniu ludzi do zbawienia. Jego działalność jednak i posłannictwo dokonują się na ziemi. Kościołowi zatem niezbędne są dobra doczesne, aby mógł pełnić swoją zbawczą misję, a władza kościelna powinna troszczyć się o prawidłowe gospodarowanie posiadanymi dobrami materialnymi.
Diecezja, parafia i inne kościelne osoby prawne mają wrodzone prawo – niezależnie od władzy świeckiej – do nabywania, posiadania, zarządzania i zbywania dóbr materialnych dla realizacji swojej misji religijnej w świecie.

388. Wszelki obrót majątkiem kościelnym, zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego (kan. 1254 i 1260), powinien mieścić się w granicach celów właściwych Kościołowi. Powinien służyć przede wszystkim rozwojowi jego zbawczej misji, gdyż tylko wtedy będzie uczestniczył we właściwy sposób w tajemnicy Kościoła i będzie nosił na sobie znamię jego świętości. Nie można zapominać o tym, że gromadzenie dóbr materialnych oraz powiększanie ich zawsze winno być zgodne z ewangeliczną zasadą, która mówi, że najważniejsze są wartości duchowe (por. Mt 16,26). Wierni mają jednak obowiązek zaradzać potrzebom Kościoła, aby posiadał środki konieczne do osiągnięcia właściwych sobie celów (por. KPK, kan. 222 § 1). Troska ta powinna przejawiać się zwłaszcza w dbałości o budynki sakralne, cmentarze grzebalne i wszelkie inne ruchome i nieruchome dobra kościelne.

Administrowanie dobrami doczesnymi diecezji opolskiej

389. Obowiązujące przepisy kościelne, a zwłaszcza nowe sformułowanie przykazań kościelnych, podkreślają, że troska o dobra doczesne Kościoła i o utrzymanie instytucji kościelnych, a także troska o ludzi ubogich, jest obowiązkiem wszystkich wiernych (por. KPK, kan. 222, 1260, 1254 § 2). Zadośćuczynienie temu obowiązkowi powinno odbywać się jednak zgodnie z możliwościami poszczególnych osób (por. KKK 2043), które w dzisiejszych czasach w wielu wypadkach nie są zbyt duże. Prawdą natomiast jest i to, że potrzeby Kościoła i jego instytucji, w tym także osób najuboższych, są niemałe. Realizacja piątego przykazania kościelnego wymaga zatem od duchowieństwa i poszczególnych wiernych wielkiej wrażliwości sumienia i otwartości na potrzeby innych. Bardzo często składane przez wiernych ofiary i dary materialne mają znamiona „wdowiego grosza”, który – jeśli wypływa ze szczerego serca – ma zawsze wielką wartość.

390. Zarządcą dóbr doczesnych diecezji opolskiej jest Biskup Opolski. Zgodnie z przepisami prawa kanonicznego majątkiem diecezji w jego imieniu zarządza ustanowiona przez niego Rada Ekonomiczna oraz ekonom diecezjalny. W diecezji opolskiej jest nim mianowany przez Biskupa Opolskiego dyrektor Wydziału Finansowo-Gospodarczego Kurii Diecezjalnej, którego zadaniem jest administrowanie pod władzą Biskupa dobrami doczesnymi diecezji w sposób określony przez Radę Ekonomiczną (por. KPK, kan. 494 § 3).
Rada Ekonomiczna diecezji oraz ekonom diecezjalny kierują się przepisami prawa kanonicznego i własnym statutem (KPK, kan. 492-494).

391. Dla tworzenia podstaw materialnych diecezji duchowieństwo i wierni świeccy zobowiązani są do wnoszenia odpowiednich składek i dobrowolnych ofiar. Zadaniem duszpasterzy jest uwrażliwienie wiernych o ciążącym na nich obowiązku świadczenia na rzecz Kościoła diecezjalnego i powszechnego oraz parafii.
Biskup – po wysłuchaniu opinii Rady Ekonomicznej i Rady Kapłańskiej – ma prawo zarządzać zbiórki pieniężne oraz obciążać określonymi składkami zarówno instytucje kościelne na terenie diecezji, jak i wszystkich kapłanów diecezjalnych, z przeznaczeniem na pokrycie wydatków związanych z funkcjonowaniem diecezjalnych instytucji.
W diecezji opolskiej dla zabezpieczenia materialnego instytucji i obiektów diecezjalnych przewidziane są składki z miesięcznej kolekty (w pierwszą niedzielę miesiąca). Wykaz parafii zwolnionych całkowicie lub częściowo z ich uiszczania, a także sprawę opłat seminaristicum i innych świadczeń kapłanów diecezjalnych regulują odrębne zarządzenia (Aneks 10).

392. Na terenie diecezji opolskiej działa szereg instytucji, które służą celom administracyjnym, formacyjnym, kształceniowym i charytatywnym. Zyski instytucji diecezjalnych samofinansujących się należy wykorzystać zgodnie ze statutem tych instytucji i zgodnie z decyzją Biskupa Diecezjalnego.

Dobra materialne wspólnoty parafialnej

393. Majątkiem parafialnym zarządza proboszcz lub administrator parafii w porozumieniu z Biskupem Opolskim. W ważnych sprawach związanych z zarządem dóbr parafialnych ich zarządca powinien zasięgnąć opinii Parafialnej Rady Duszpasterskiej (KPK, kan. 1280).

394. Majątek kościelny i dochody parafii winny być wyraźnie oddzielone od własności oraz osobistego uposażenia duszpasterzy. Pieniędzy stanowiących własność parafii proboszcz lub administrator nie może przechowywać na osobistym rachunku bankowym własnym lub innych osób. Przepisy te obowiązują wszystkich zarządców publicznych osób prawnych podległych Biskupowi Opolskiemu.

395. Synod dostrzega pilną potrzebę świadczenia pomocy małym parafiom, zwłaszcza w realizacji ich pilnych i koniecznych projektów inwestycyjnych. Jedną z form może być zwolnienie całkowite lub częściowe z comiesięcznych kolekt.

396. Sprawy zatrudnienia świeckich pracowników kościelnych należy regulować zgodnie z cywilnymi przepisami prawnymi.

397. Kapelani zatrudnieni w domach zakonnych na mocy umowy między zgromadzeniem a duchownym powinni mieć określony zakres obowiązków i uprawnień z tytułu zatrudnienia.

398. Zasadniczym źródłem utrzymania parafii są dobrowolne ofiary wiernych. Korzystanie z innych źródeł utrzymania parafii możliwe jest po uzyskaniu zgody Biskupa Diecezjalnego. O ile parafia otrzyma taką zgodę, proboszcz jest zobowiązany składać w Kurii Diecezjalnej do końca stycznia coroczne sprawozdanie finansowe.

399. Bez zgody Biskupa Opolskiego ani Parafialna Rada Duszpasterska, ani inne grupy parafian, nie mogą organizować zbiórek pieniężnych na cele kościelne.
400. Każda parafia musi posiadać inwentarz majątku kościelnego i plebanii, który powinien być uaktualniany przed każdą wizytacją dziekańską i biskupią. Po wizytacji biskupiej aktualny inwentarz proboszcz przedstawia do zatwierdzenia w Kurii Diecezjalnej.

Realizacja inwestycji sakralnych i kościelnych

401. Wstępna decyzja o jakimkolwiek zamiarze inwestycyjnym winna być zawsze przeanalizowana pod kątem potrzeby oraz możliwości jej zrealizowania, a także uzgodniona z Parafialną Radą Duszpasterską oraz z odpowiednimi organami Kurii Diecezjalnej. Strona finansowa każdej inwestycji jest sprawą wagi podstawowej i winna być uwzględniana na każdym etapie procesu inwestycyjnego: od planowania, poprzez proces projektowania, realizacji, wyposażania obiektu, aż po jego eksploatację.
Elementy procesu inwestycyjnego mają wpływ na finalny koszt inwestycji. Dokładny opis procesu inwestycyjnego podano w Aneksie 6.

402. Obowiązkiem duszpasterzy i wiernych jest stała troska o obiekty sakralne.
Nowe kościoły należy w taki sposób budować, aby były funkcjonalne oraz ułatwiały wiernym wypełnianie czynności liturgicznych oraz ich aktywny udział w sprawowanej liturgii. Powinny ponadto odznaczać się szlachetnym pięknem, a nie przepychem (por. KL 124).

403. Zgodnie z zaleceniem Konferencji Episkopatu Polski każdy kapłan pracujący w diecezji zobowiązany jest do podpisania i przestrzegania specjalnego oświadczenia (zob. Aneks 24), w którym zobowiązuje się do zarządzania majątkiem kościelnym zgodnie z przepisami prawa kanonicznego oraz postanowieniami prawa cywilnego.

 

Rozdział VIII

Ekumeniczny wymiar życia parafialnego
 


I. Biblijno-teologiczne podstawy zaangażowania ekumenicznego

355. Wiara w Trójjedynego Boga: Ojca, Syna i Ducha Świętego otwiera człowieka na miłość, która jednoczy osoby Trójcy Świętej (J 15,9; 17,26; Rz 5,5). Ta miłość sprawia, że Syn uobecnia Boga w świecie, realizuje plan zbawienia, który ma na celu zjednoczenie w Synu wszystkich ludzi i cały wszechświat (Rz 8,29; Ef 1,5.10).
Dzięki wierze przyjmujemy, że wszechświat jest cudownym dziełem Boga. W Jego stwórczym dziele łączą się ze sobą różnorodność i bogactwo z jednością i harmonią. Pierwotna jedność między Bogiem i człowiekiem oraz harmonia w świecie została jednak zniszczona przez grzech człowieka, który chcąc się zrównać z Bogiem, co jest równocześnie negowaniem jedynego Boga, zrywa z Tym, który jako uosobienie miłości (1 J 4,16) jest źródłem jedności. Z tego zerwania więzi między Bogiem a człowiekiem zrodziły się i po dziś dzień się rodzą wszelkie podziały.

356. Stary Testament pokazuje, jak Bóg, chcąc zaradzić rozdarciu rodzaju ludzkiego, wybiera pojedyncze osoby i cały naród, by na drodze przymierza przypieczętowanego wiarą (Oz 2,22) mogli dążyć do zjednoczenia z Nim i realizować Jego dzieło jedności. Bóg wybiera Izrael, aby przez niego objawić się poganom i pojednać ich we wspólnocie swojego kultu. Aby zjednoczyć wszystkie narody w tym samym kulcie (Iz 56,6nn), trzeba było, żeby przyszedł Mesjasz (Iz 43,1; 49,6; 53,10nn).
Według Nowego Testamentu wybranym przez Boga Mesjaszem jest Jego jedyny Syn, Jezus Chrystus (Łk 9,35). Dzięki Niemu została przywrócona jedność między Bogiem a człowiekiem. On jednoczy tych, którzy w Niego wierzą. Im daje swojego Ducha (Rz 5,5; J 19,27), karmiąc ich swoim Ciałem złożonym w ofierze na krzyżu (1 Kor 10,16n). W ten sposób ze wszystkich ludów buduje On jedno swoje Ciało (Ef 2,14-18); czyni On z wiernych własne członki, obdarza ich różnymi charyzmatami, mając przy tym zawsze na względzie dobro wspólne swojego Ciała, którym jest Kościół (l Kor 12,4-27; Ef l,22n). Wbudował ich też jako żywe kamienie w jedyną świątynię Bożą (Ef 2,19-22; l P 2,4n). Jest On jedynym Pasterzem znającym swoje owce w całej ich różnorodności (J 10,3). Oddając zaś swoje życie, pragnie zgromadzić w swojej owczarni rozproszone dzieci Boże (J 10,14nn; 11,51n).

357. Według najstarszych wyznań wiary jedność jest konstytutywnym przymiotem Kościoła posiadającego źródło w jednym Panu i jednej wierze (Ef 4,5.13; por. Mt 16,16nn), a powierzonego miłości Piotra (J 21,15nn). Jedność jest darem Ducha Świętego, a zarazem owocem przynoszonym przez tych, którzy trwają w miłości Chrystusa i zachowują wiernie Jego przykazania (J 13,34n). Zjednoczenie chrześcijan jest konieczne, aby wyraźniej i jaśniej mogła objawić się światu „łaska Pana Jezusa Chrystusa, miłość Ojca i dar jedności w Duchu Świętym” (2 Kor 13,13).
Historia podziałów wśród chrześcijan i wynikających stąd napięć jest tak dla Kościoła powszechnego, jak dla Kościołów lokalnych i dla każdej wspólnoty parafialnej smutnym doświadczeniem. Sobory powszechne i synody lokalne, odwołując się do tekstów biblijnych i świętej Tradycji, próbowały przywracać jedność w nauczaniu i praktyce życia chrześcijańskiego. Zwłaszcza Sobór Watykański II z ekumenicznym dekretem Unitatis redintegratio i encyklika Jana Pawła II Ut unum sint uznały ekumenizm za „drogę Kościoła” i „imperatyw chrześcijańskiego sumienia”. Dążenie do jedności uważa się dziś za wspólne zadanie wszystkich chrześcijan, którzy pragną urzeczywistnić najgłębszą wolę swego Zbawiciela wyrażoną w Jego arcykapłańskiej modlitwie: „(...) aby wszyscy stanowili jedno, jak Ty, Ojcze, we Mnie, a Ja w Tobie, aby i oni stanowili w Nas jedno, aby świat uwierzył, że Ty Mnie posłałeś” (J 17,21).

 

II. Katolickie zasady ekumenizmu

358. Kościół katolicki jest świadom, że ekumenizm, jako ruch dążący do widzialnej jedności wyznawców Chrystusa, wynika z istoty jego posłannictwa, zaś aktualne rozbicie chrześcijaństwa jawnie sprzeciwia się woli Chrystusa, stanowi zgorszenie wobec świata i szkodzi najświętszej sprawie głoszenia Ewangelii wszelkiemu stworzeniu (por. DE l). Angażując się w ruch ekumeniczny, Kościół lokalny diecezji opolskiej stara się, by także na poziomie parafii znane były katolickie zasady ekumenizmu zawarte w I rozdziale dekretu Unitatis redintegratio. Są nimi:
a) Zasada trynitarna, według której wzorem i zasadą jedności Kościoła pozostaje jedność Boga w Trójcy Osób.
b) Zasada instrumetalno-hierarchiczna, według której hierarchiczna struktura Kościoła, tzn. biskupi na czele z papieżem, jako następcy Kolegium Dwunastu i św. Piotra, są odpowiedzialni nie tylko za wierne głoszenie Ewangelii, sprawowanie sakramentów oraz „pełne miłości rządy”, ale także za jedność Chrystusowego Kościoła. Pomijanie roli hierarchii w działalności ekumenicznej może doprowadzić do „ekumenizmu dzikiego”, który zamiast budować wspólnotę, wprowadza nowe podziały.
c) Zasada wspólnej winy, która dostrzega, że odpowiedzialnością za historyczne podziały chrześcijaństwa nie można zasadnie obciążać tylko jednej strony.
d) Zasada nieponoszenia odpowiedzialności przez współczesnych za dawne podziały, która uświadamia, że odpowiedzialnością za tragedię rozejścia się Kościołów w minionych wiekach nie można obwiniać dziś żyjących chrześcijan.
e) Zasada wspólnoty i braterstwa mimo podziałów, która przypomina, iż mimo różnic w sprawach doktryny, zasad karności czy struktur kościelnych, chrześcijanie pozostają ze sobą we wspólnocie. Podstawową uniwersalną wspólnotę tworzy chrzest udzielany we wszystkich Kościołach w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego.
f) Zasada eklezjalności niekatolickiej, która uznaje, że wiele środków zbawczych istnieje także poza widzialnym obrębem Kościoła katolickiego. Są nimi np.: Pismo Święte, życie w łasce, wiara, nadzieja, miłość, przeróżne dary Ducha Świętego, jak i obrzędy religijne. Duch Święty posługuje się również tymi Kościołami i Wspólnotami jako środkami zbawienia.
g) Zasada katolickiej pełni, która nakazuje wierzyć, że Kościół pielgrzymujący ku doskonałej pełni w niebie już na ziemi ma pełnię zbawczych środków. Pełnia jest darem danym i zadanym.
h) Zasada wspierania rozwoju ruchu ekumenicznego przez ekumenizm duchowy, naukowy i praktyczny.
i) Zasada stopniowego dochodzenia do jedności w sprawowaniu Eucharystii, która wspólne jej sprawowanie uważa za cel ruchu ekumenicznego.
j) Zasada możliwości konwertyzmu, która szanując wolność religijnych przekonań jednostki, przyjmuje możliwość konwersji do Kościoła rzymskokatolickiego; sprzeciwia się jednak prozelityzmowi, tzn. wszelkim formom nieuczciwego „nawracania”.
k) Zasada zachowania należnej wolności i szacunku dla różnorodności, według której jedność Kościoła nie wyklucza różnorodności form życia duchowego, karności kościelnej, obrzędów liturgicznych, a nawet teologicznego opracowania prawd objawionych. Różnorodność Kościoła nie tylko objawia w sposób doskonały jego katolickość, czyli powszechność, ale także jego apostolskość, ponieważ pewne różnice w ujęciu prawdy Bożej oraz w życiu i zwyczajach Kościoła pochodzą z czasów apostolskich.
l) Zasada szacunku dla innych, która nakazuje z radością dostrzegać i uznawać w innych Kościołach wspólne chrześcijańskie dobra, które się w nich znajdują.
ł) Zasada aprobaty ruchu ekumenicznego, która przypomina, że Kościół rzymskokatolicki aprobuje ruch ekumeniczny jako zgodny z wolą Chrystusa i wzywa katolików do włączenia się w modlitwę o jedność i działania na rzecz zjednoczenia.

 

III. Struktury organizacyjne życia ekumenicznego w diecezji

359. Pierwszy Biskup Opolski Franciszek Jop powołał dekretem z dnia 18 kwietnia 1967 r. diecezjalnego referenta ds. ekumenizmu. Biskup Opolski Alfons Nossol dekretem z dnia 9 grudnia 1988 r. ustanowił jeszcze Diecezjalną Komisję ds. Ekumenizmu. W 1992 r., po ogłoszeniu nowego podziału administracyjnego Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce, a więc po powstaniu diecezji gliwickiej, przemianowano ją na Międzydiecezjalną Komisję ds. Ekumenizmu, obejmującą swym zasięgiem oddziaływania diecezję opolską i gliwicką. Dla zdynamizowania ekumenicznych działań na poziomie międzydiecezjalnym, diecezjalnym i parafialnym struktury te winny ze sobą współpracować, odbywając regularne spotkania. Referenta ds. ekumenizmu, przewodniczącego, sekretarza i członków komisji powołuje Biskup Diecezjalny i on też wyznacza czas trwania kadencji. Zakres obowiązków referenta ds. ekumenizmu i komisji winny uwzględniać wytyczne, które podaje Nowe dyrektorium ekumeniczne (nr 41-45).
360. Szczególną rolę dla procesów ekumenicznego rozwoju w diecezji opolskiej odgrywa Wydział Teologiczny Uniwersytetu Opolskiego, a zwłaszcza Instytut Ekumenizmu i Badań nad Integracją. Jego główne zadania i cele to:
a) prowadzenie prac badawczych dotyczących ekumenizmu i procesów integracji oraz publikowanie ich wyników;
b) prowadzenie działalności dydaktycznej, w tym organizowanie sympozjów, seminariów i kursów formacyjnych niezbędnych dla kształtowania ekumenicznej świadomości i wrażliwości oraz działalności duszpasterskiej;
c) tworzenie warunków do spotkań i wymiany poglądów obejmujących zagadnienia teologiczno-ekumeniczne, religiologiczne i integracyjne;
d) wspieranie praktycznych form współpracy międzywyznaniowej i międzyreligijnej; animacja modlitewnych spotkań ekumenicznych.

 

IV. Płaszczyzny i formy współpracy ekumenicznej oraz wspólnego świadectwa

361. Kościół rzymskokatolicki diecezji opolskiej pragnie pielęgnować dobre relacje ekumeniczne ze wszystkimi Kościołami i Wspólnotami kościelnymi, zwłaszcza z tymi, które są członkami Polskiej Rady Ekumenicznej i mają rozwinięte struktury kościelne na terenie diecezji opolskiej.

Ekumenizm duchowy

362. Ponieważ prymat wśród ekumenicznych działań Kościoła opolskiego posiada modlitwa, którą Sobór Watykański II określa mianem „duszy ekumenizmu” (DE 8), stąd ważną płaszczyzną i formą współpracy ekumenicznej oraz wspólnego świadectwa jest włączenie się każdej parafii w ogólnopolski program Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan, przygotowany co roku przez Polską Radę Ekumeniczną i Radę Episkopatu Polski ds. Ekumenizmu.

363. Parafie, na których terenie znajdują się kościoły i większa liczba wiernych należących do innych Kościołów i Wspólnot wyznaniowych, winny włączyć się w tzw. „diecezjalny program” Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan przygotowany co roku przez zainteresowane parafie i diecezjalnego referenta ds. ekumenizmu lub Diecezjalną Komisję ds. Ekumenizmu. Są nimi zwłaszcza parafie w: Kluczborku, Opolu, Oleśnie, Lasowicach Wielkich, Pokoju, Łowkowicach i Raciborzu.

364. Obowiązkiem każdego proboszcza jest pielęgnowanie i upowszechnianie na terenie swojej parafii ogólnoświatowych, ogólnodiecezjalnych bądź miejscowych form współpracy ekumenicznej, jakimi są, oprócz Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan: Dni biblijne, Światowy Dzień Modlitw Kobiet i Diecezjalna Ekumeniczna Modlitwa Młodych.

Ekumenizm w nauczaniu

365. Jednym z istotnych zadań duszpasterskich jest troska o ekumeniczną formację wiernych w każdej parafii. Stanowi ona jeden z ważnych kroków na drodze budowania i umacniania więzów między chrześcijanami należącymi do różnych Kościołów. Jej podstawą jest przede wszystkim wzajemne poznanie i kształtowanie ekumenicznej kultury oraz tolerancji we wzajemnych relacjach. Możliwości przekazu wiedzy o „wierzących inaczej, ale nie w Innego”, stwarzają głoszone kazania i homilie, prowadzona katecheza (por. Catechesi tradendae, 32), formacja teologiczna w małych grupach parafialnych, a także nauczanie prowadzone w ramach przygotowania do przyjęcia sakramentów chrztu, pokuty, Eucharystii, bierzmowania i małżeństwa.
366. „Nic nie jest tak obce ekumenizmowi, jak fałszywy irenizm” (DE 11). Każda forma wykładu nauki wiary winna rzetelnie informować o różnicach dogmatycznych poszczególnych konfesji, a w razie potrzeby także o przepisach prawnych.

367. Nauczając o wspólnym dziedzictwie wiary i elementach różnicujących wyznania, nie należy zapominać o wiernych Kościoła greckokatolikiego, którzy po II wojnie światowej z terenów obecnej Ukrainy znaleźli się w naszych parafiach. Różnimy się obrządkiem, sposobem sprawowania liturgii, ale łączy nas wyznawanie tych samych prawd wiary. Nasze wzajemne relacje nie potrzebują więc zabiegów ekumenicznych, chociaż wciąż potrzebne są jeszcze działania na rzecz pojednania polsko-ukraińskiego i pogłębienia wzajemnych braterskich relacji, które pozwoliłyby uleczyć historyczne rany.

368. Szeroko rozumianej ekumenicznej świadomości wiernych nie powinni być obcy nasi starsi bracia we wierze – żydzi, oraz wyznawcy islamu, z którymi łączy nas wiara w jednego Boga. Mimo iż ich liczba w diecezji nie jest wielka, szczególną okazją do ich bliższego poznania winien być obchodzony w Kościele co roku 17 stycznia „Dzień Judaizmu” i obchodzony 26 stycznia „Dzień Islamu”.

Ekumenizm praktyczny

369. Zapraszanie niekatolików do wspólnej celebracji nabożeństw i uczestnictwa w ważnych wydarzeniach wspólnoty parafialnej jest skuteczną drogą ożywiania współdziałania w dziedzinie ewangelizacji, kultu, w służbie bliźniego i spotkaniach na różnych szczeblach. Zwłaszcza na terenie tego samego miasta czy miejscowości parafie rzymskokatolickie z ich duchownymi, kierując się duchem ekumenizmu, winne nawiązywać żywe więzi duchowe i praktyczne formy współdziałania z parafiami niekatolickimi i ich duchownymi.

370. Sytuacja społeczna wymusza konieczność współpracy Kościołów na polu zaangażowania w dzieła charytatywne. Potęgujące się bezrobocie i masowe zubożenie wielu warstw społecznych wymaga wspólnego zaangażowania pokonującego bariery wyznaniowe i religijne. Świadectwem chrześcijańskiej wiary jest zwłaszcza ponadreligijna i ponadwyznaniowa pomoc okazywana innym w łagodzeniu skutków klęsk żywiołowych i wspieranie bliźnich w sytuacjach granicznych.

371. Diecezjalne czy parafialne instytucje charytatywne, szpitale czy domy opieki prowadzone lub obsługiwane przez zgromadzenia zakonne winny służyć potrzebującym bez względu na wyznanie. Niekatolikom w charytatywnych zakładach zamkniętych, prowadzonych przez Kościół katolicki, należy stworzyć warunki pełnej swobody wykonywania swych praktyk religijnych i korzystania z posługi duchownego swego Kościoła.

372. Kapelanów szpitali oraz zakładów karnych zachęca się, by za zgodą podopiecznych powiadamiali duchownych innych wyznań o obecności w nich ich wiernych. W razie niemożności przybycia tychże (np. zbyt wielka odległość), sami winni duchowo wspierać niekatolików, unikając przy tym prozelityzmu.

373. Już osiągnięty stopień ekumenicznej dojrzałości pozwala proboszczowi za zgodą Biskupa Opolskiego udostępnić w razie konieczności na określony czas zabudowania kościelne innym Kościołom lub Wspólnotom kościelnym. Synod rozszerza tym samym zarządzenie z dnia 8 I 1981 r. (WUDO 36 [1981], s. 157).
V. Problem sekt i nowych ruchów religijnych

374. Jak wspomniano w części poświęconej pracy duszpasterskiej, sekty stanowią dziś w wielu parafiach poważne wyzwanie. Przez uwzględnienie tematu sekt i nowych ruchów religijnych w synodalnym dokumencie na temat ekumenizmu zwraca się uwagę na konieczność odróżniania sekt od Kościołów i Wspólnot kościelnych czy ruchów chrześcijańskich nie będących w pełnej jedności z Kościołem rzymskokatolickim, oraz od religii niechrześcijańskich i sekt niechrześcijańskich. Sekta bowiem to ruch, który odrzuca pewne chrześcijańskie prawdy przyjęte przez wszystkie Kościoły chrześcijańskie – katolicki, prawosławny, luterański, reformowany, anglikański, itp. – bez względu na wyznanie, bądź też ruch, który odłączył się od macierzystej wspólnoty religijnej. Nie wszystko zatem co niechrześcijańskie i niekatolickie można określać mianem sekty.

375. Jak zauważa watykański raport Sekty albo nowe ruchy religijne. Wyzwanie duszpasterskie (1986), na ogół możliwości dialogu z sektami są znikome lub żadne, gdyż nie tylko one same są zamknięte na wszelki dialog, ale mogą stanowić także poważną przeszkodę w wychowaniu ekumenicznym. Z drugiej strony problem sekt, z którym zmagają się wszystkie Kościoły chrześcijańskie, stanowi wezwanie do duchowego i teologicznego dialogu wśród chrześcijan. Wspomniany wyżej dokument przypomina, że „żadne problemy dotyczące sekt nie powinny osłabić naszego zapału dla sprawy ekumenizmu pośród wszystkich chrześcijan” (nr 4). Jako chrześcijanie musimy wspólnie stawić czoła temu wielorakiemu wyzwaniu. Takie zaangażowanie obejmuje zarówno obronę wiary chrześcijańskiej i walkę ze złem, jak i – mimo trudności – postawę dialogu, zrozumienia i przebaczenia.

 

Podkategorie



Pliki cookie pomagają nam udostępniać nasze usługi. Korzystając z serwisu, zgadzasz się na użycie plików cookie.